Kolo Ka Naio I Ka Na'au(ao)!
Synopsis: Education under No Child Left Behind --
a blueprint for indigenous people to perform self-colonization.
He nui a lehulehu nä pilikia i 'ike 'ia ma ka ho'ona'auao 'ana. A pehea ke 'ano o ke kula, he kula aupuni, kula kü'oko'a, kula "charter", ia mea aku ia mea aku, 'o ia mau pilikia nö. 'O ka ho'okolonaio 'ia o käkou, he mea pa'a loa ma kahi i loko lilo o ka na'au. Ua ho'oka'awale 'ia mai ko käkou po'e küpuna mai i hala aku nei, a 'a'ole maopopo ke 'ano o ka nohona o ia po'e. A no ka 'ike 'ole i ke ala i hiki mai ai, 'a'ohe wahi 'ike i ke ala e holomua ai. Ua lilo maila käkou he po'e hipa e alaka'i 'ia nei e ke kahuhipa malihini. He 'ai pala maunu ho'i na ka No Child Left Behind Act (NCLB). Aia ka mana i loko o ko ha'i lima a na ua lima nei nö ia e kuhi i ka nu'u a käkou e külia ai. Ua puni wale käkou i ia mea a pëlä nö i emi ai ka ikaika o ko käkou mau loina a me kä käkou 'ölelo, a lilo ai ho'i käkou he mea 'ole ma ko käkou kuläiwi pono'ï. 'A'ohe wahi pono e loa'a mai ana iä käkou ke noke aku i ka hahai 'ana i ke kuhikuhi a ua lima malihini nei. Ua 'ike 'ia ka hopena, 'o ke ahu nui 'ana mai ia o ka 'ala'ala ma kula. E ao o pau loa ko käkou pono!
I Aotearoa aku nei au, i ka World Indigenous Peoples Conference on Education (WIPCE), a häläwai maila me kekahi kanaka Maori. Mea maila këlä he mea ho'opö'ino a ho'oha'aha'a ho'i ka ho'ona'auao i ka po'e 'öiwi o ka honua nei. He hana 'ino ho'i! Kainö e 'ölelo ana 'o ia ala e pili ana i ka ho'ona'auao a ka haole. Eia kä, 'o ka ho'ona'auao a ka po'e 'öiwi kekahi mea äna e ho'ohalahala ana ma käna 'ölelo. 'O ia ho'i, ke puni wale nei nö käkou i ke 'ano a'o a ka haole a ke ho'opilipili wale nei nö ho'i i ia 'ano. I loko nö o ka ho'ä'o 'ana e ho'okumu i kekahi mau 'ano 'öiwi no ka ho'ona'auao 'ana, 'o ia mau ho'opilipili nö i nä 'ike a ka haole. Aia ko käkou ho'omaopopo 'ana i ia mea he 'ike a hö'ike 'ia mai e ka haole. Wahi a ua kanaka Maori lä, inä e hiki iä käkou ke pakele i ka ho'ona'auao 'ana no ho'okahi hanauna, e pakele nö ho'i käkou i ua mau hopena 'ino lä a käkou e ho'omanawanui nei. Wahi äna, aia ke ola o nä lähui 'öiwi a käpae 'ia ka ho'ona'auao 'ana, no ka mea, 'a'ohe he pono i laila.
Ma ka nänä 'ana i ka po'e i hele i ka WIPCE, ua pili ka hapanui i kekahi kula a i kekahi ke'ena aupuni paha näna i uku i nä käki a pau o ia 'aha kükä. 'O ka likiki mokulele 'oe, ke käki käkau inoa, a me ke kälä nö ho'i e ho'olilo ai i këlä lä me këia lä. He po'e 'ae'oia ka hapanui o ia po'e ho'ona'auao a 'a'ohe o läkou ho'omaopopo i ka po'e 'öiwi e noho hemahema nei a hiki 'ole ho'i ke hele i ka häläwai. Eia nö ke kama'ilio 'ia nei ko läkou lä pono, 'a'ohe wahi komo iki o ko läkou leo i loko o ia kama'ilio 'ana. 'O ia ihola ke kumu e mau nei ke külana küpiliki'i o ka po'e 'öiwi. Me he mea lä, ke ho'okolonaio hou nei käkou i ka po'e o ko käkou mau lähui pono'ï. Ua pololei nö paha ka mana'o o ua kanaka Maori lä. 'A'ohe wahi waiwai o ka ho'ona'auao 'ana me ia e lawelawe 'ia nei. E aho ke kü'ë i ke koina o ka NCLB a 'imi i ko käkou ala pono'ï e hiki aku ai i ka nu'u o ia mea he na'auao.
E ho'ouna 'ia mai nä leka iä mäua,
'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis
ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2624 (Kekeha)
BACK TO TOP
Kolo Ka Naio I Ka Na'au(ao)!
Synopsis: Education under No Child Left Behind --
a blueprint for indigenous people to perform self-colonization.
He nui a lehulehu nā pilikia i 'ike 'ia ma ka ho'ona'auao 'ana. A pehea ke 'ano o ke kula, he kula aupuni, kula kū'oko'a, kula "charter", ia mea aku ia mea aku, 'o ia mau pilikia nō. 'O ka ho'okolonaio 'ia o kākou, he mea pa'a loa ma kahi i loko lilo o ka na'au. Ua ho'oka'awale 'ia mai ko kākou po'e kūpuna mai i hala aku nei, a 'a'ole maopopo ke 'ano o ka nohona o ia po'e. A no ka 'ike 'ole i ke ala i hiki mai ai, 'a'ohe wahi 'ike i ke ala e holomua ai. Ua lilo maila kākou he po'e hipa e alaka'i 'ia nei e ke kahuhipa malihini. He 'ai pala maunu ho'i na ka No Child Left Behind Act (NCLB). Aia ka mana i loko o ko ha'i lima a na ua lima nei nō ia e kuhi i ka nu'u a kākou e kūlia ai. Ua puni wale kākou i ia mea a pēlā nō i emi ai ka ikaika o ko kākou mau loina a me kā kākou 'ōlelo, a lilo ai ho'i kākou he mea 'ole ma ko kākou kulāiwi pono'ī. 'A'ohe wahi pono e loa'a mai ana iā kākou ke noke aku i ka hahai 'ana i ke kuhikuhi a ua lima malihini nei. Ua 'ike 'ia ka hopena, 'o ke ahu nui 'ana mai ia o ka 'ala'ala ma kula. E ao o pau loa ko kākou pono!
I Aotearoa aku nei au, i ka World Indigenous Peoples Conference on Education (WIPCE), a hālāwai maila me kekahi kanaka Maori. Mea maila kēlā he mea ho'opō'ino a ho'oha'aha'a ho'i ka ho'ona'auao i ka po'e 'ōiwi o ka honua nei. He hana 'ino ho'i! Kainō e 'ōlelo ana 'o ia ala e pili ana i ka ho'ona'auao a ka haole. Eia kā, 'o ka ho'ona'auao a ka po'e 'ōiwi kekahi mea āna e ho'ohalahala ana ma kāna 'ōlelo. 'O ia ho'i, ke puni wale nei nō kākou i ke 'ano a'o a ka haole a ke ho'opilipili wale nei nō ho'i i ia 'ano. I loko nō o ka ho'ā'o 'ana e ho'okumu i kekahi mau 'ano 'ōiwi no ka ho'ona'auao 'ana, 'o ia mau ho'opilipili nō i nā 'ike a ka haole. Aia ko kākou ho'omaopopo 'ana i ia mea he 'ike a hō'ike 'ia mai e ka haole. Wahi a ua kanaka Maori lā, inā e hiki iā kākou ke pakele i ka ho'ona'auao 'ana no ho'okahi hanauna, e pakele nō ho'i kākou i ua mau hopena 'ino lā a kākou e ho'omanawanui nei. Wahi āna, aia ke ola o nā lāhui 'ōiwi a kāpae 'ia ka ho'ona'auao 'ana, no ka mea, 'a'ohe he pono i laila.
Ma ka nānā 'ana i ka po'e i hele i ka WIPCE, ua pili ka hapanui i kekahi kula a i kekahi ke'ena aupuni paha nāna i uku i nā kāki a pau o ia 'aha kūkā. 'O ka likiki mokulele 'oe, ke kāki kākau inoa, a me ke kālā nō ho'i e ho'olilo ai i kēlā lā me kēia lā. He po'e 'ae'oia ka hapanui o ia po'e ho'ona'auao a 'a'ohe o lākou ho'omaopopo i ka po'e 'ōiwi e noho hemahema nei a hiki 'ole ho'i ke hele i ka hālāwai. Eia nō ke kama'ilio 'ia nei ko lākou lā pono, 'a'ohe wahi komo iki o ko lākou leo i loko o ia kama'ilio 'ana. 'O ia ihola ke kumu e mau nei ke kūlana kūpiliki'i o ka po'e 'ōiwi. Me he mea lā, ke ho'okolonaio hou nei kākou i ka po'e o ko kākou mau lāhui pono'ī. Ua pololei nō paha ka mana'o o ua kanaka Maori lā. 'A'ohe wahi waiwai o ka ho'ona'auao 'ana me ia e lawelawe 'ia nei. E aho ke kū'ē i ke koina o ka NCLB a 'imi i ko kākou ala pono'ī e hiki aku ai i ka nu'u o ia mea he na'auao.
E ho'ouna 'ia mai nā leka iā māua,
'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis
ma ka pahu leka uila ma lalo nei:
>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu
a i 'ole ia, ma ke kelepona:
>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2624 (Kekeha)
This column is coordinated by the Hawaiian Language Department
at the University of Hawai'i at Mānoa, supported by UH
President Evan Dobelle's Initiative for Achieving Native Hawaiian
Academic Excellence.
